Καρυές Παυσανίας

Τουρκοκρατία - Απελευθέρωση


Τουρκοκρατία

Μοναδική μαρτυρία την περίοδο εκείνη για τις Καρυές προέρχεται από τον περιηγητή και γεωγράφο Porcacchi (1619 μΧ), ο οποίος αναφέρεται στην Αράχοβα ως το μεγαλύτερο χωριό της περιφέρειας, διατηρώντας τον χαρακτήρα που είχε επί Φραγκοκρατίας ως Μεγάλη Αράχοβα. Η Αράχοβα επί Τουρκοκρατίας είχε τέσσερεις (4) μαχαλάδες: τον Κουτσομαχαλά (η περιοχή που έχει σήμερα την ίδια ονομασία), τον Κάτω Μαχαλά (κοντά στην Αγ. Παρασκευή), το Μαυριάνικο Μαχαλά (κοντά στον Αγ. Ιωάννη) και τον Πάνω Μαχαλά (κοντά στην Παναγία).

Μάλιστα εκείνη την περίοδο υπήρχε διαμάχη για την καλλιέργεια του Β.Δ. τμήματος του σημερινού κάμπου των Καρυών με τα Βέρβαινα και τις Κερασιές. Το αποτέλεσμα ήταν να εκστρατεύσουν οι κάτοικοι την Αράχοβας εναντίων των καλλιεργητών-καταπατητών και μετά από μεγάλη και αιματηρή συμπλοκή, ο κάμπος να παραμείνει στην Αράχοβα. Μετά από αναφορά στην τουρκική διοίκηση, ακολούθησε δίκη και ο τούρκος Καδής, μετά από δωροδοκία (όπως εικάζεται) από τον δημογέροντα της Αράχοβας Πανάγο Μαυριά, έδωσε ευνοϊκή απόφαση για την Αράχοβα. Τα όρια εδαφικής δικαιοδοσίας ορίστηκαν τότε όπως ακριβώς ορίζονται και σήμερα τα όρια της τοπικής κοινότητας.

Αγώνας Απελευθέρωσης 1821

Οι Αραχωβίτες έλαβαν μέρος σε όλες σχεδόν τις μάχες που έγιναν στην Πελοπόννησο την περίοδο 1821-26, αλλά και σε μάχες που έγιναν έξω από αυτή. Επειδή δεν φάνηκε από την αρχή κάποιος μεγάλος οπλαρχηγός -ο Αναγνώστης Δ. Ματάλας έκανε ένα μικρό σώμα το 1821 και ο Παρ. Δ. Ματάλας αναγνωρίστηκε ως οπλαρχηγός το 1825- οι Αραχωβίτες κατατάχθηκαν σε διάφορα σώματα Λακεδαιμονίων οπλαρχηγών. Οι περισσότεροι πήγαν στο σώμα του Πέτρου Μπαρμπιτσιώτη, ενώ άλλοι ενταχθηκαν στα σώματα του Γ. Γιατράκου και του Νικήτα Σταματελόπουλου (Νικηταρά). Στο Αρχείο των Αγωνιστών (Εθνική Βιβλιοθήκη) υπάρχουν καταγεγραμμένα περίπου 80 ονόματα πολεμιστών από τις Καρυές.

«Το κάψιμο της Αράχοβας» από τον Ιμπραήμ

Ο Ιμπραήμ μετά την πολιορκία του Μεσολογγίου κατέβηκε στην Πελοπόννησο, ώστε να πνίξει την επανάσταση των Ελλήνων. Σε αυτή του την εκστρατεία ένα από τα μέρη που πυρπόλησε και κατάστρεψε ήταν και οι Καρυές στο λεγόμενο «κάψιμο της Αράχοβας»(1), που έγινε στις 12 Μαΐου του 1826. Οι κάτοικοι του χωριού έτρεξαν στις σπηλιές και στους λόγγους του Πάρνωνα να κρυφτούν με όσα πράγματα μπορούσαν να μεταφέρουν, ενώ οι «Αραπάδες»-ονομάστηκαν έτσι λόγω της καταγωγής τους από την Αιγύπτο-του Ιμπραήμ έκαψαν σχεδόν ολοκληρωτικά το χωριό. Μεταξύ των λιγοστών σπιτιών που σώθηκαν ήταν και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, στην οποία έβαλαν φωτιά αλλά κάηκε μόνο το εικονοστάσι. Ωστόσο τα δεινά δεν τελείωσαν εκεί, καθώς τρεις μήνες μετά οι «Αραπάδες» ξαναπέρασαν από το χωριό, στην έρημη πλέον Αράχοβα, και την λεηλάτησαν ακόμα μια φορά παραμένοντας σε αυτή για άγνωστο χρονικό διάστημα. Επίσης κατά τη διάρκεια των συμπλοκών και των μαχών στην ευρύτερη περιοχή σκοτώθηκαν αρκετοί κάτοικοι του χωριού, ενώ άλλοι σύρθηκαν σκλάβοι μέχρι την Πύλο για να φορτωθούν σε καράβια. Όσοι κατάφεραν να πληρώσουν λύτρα, γύρισαν πίσω, αλλά και πάλι κάποιοι από αυτούς δεν τα κατάφεραν να επιζήσουν κατά την επιστροφή.

Συμμετοχή σε Απελευθερωτικούς Αγώνες

Οι κάτοικοι των Καρυών συμμετείχαν έκτοτε σε διάφορες μάχες στην προσπάθεια απελευθέρωσης και των υπολοίπων ελληνικών εδαφών, όπως η Επανάσταση της Κρήτης (1866-68), ο πόλεμος του 1897, οι Βαλκανικοί πόλεμοι (1912-1913), η μικρασιατική εκστρατεία (1922), αλλά και στον Α' και Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Για όλες αυτές τις μάχες υπάρχουν καταγεγραμμένα ονόματα Αραχωβιτών που πολέμησαν ή έχασαν τη ζωή τους «υπέρ πατρίδος».

Μετά την Απελευθέρωση

Το χωριό ονομαζόμενο κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους και την Τουρκοκρατία ως «Αράχοβα», υιοθετώντας την ονομασία Rachova ή Orechova από την αρχαία σλάβικη λέξη Rach (καρύδι), που σημαίνει καρυδότοπος, αμέσως μετά την απελευθέρωση μετονομάστηκε εκ νέου με το αρχαίο όνομά της «Καρυαί» με βασιλικό διάταγμα στις 27-12-1833 και αποτέλεσε το «ΔΗΜΟ ΚΑΡΥΩΝ».

Ωστόσο με την δημιουργία διευρυμένων δήμων με το βασιλικό διάταγμα στις 21-11-1840 ιδρύεται ο «ΔΗΜΟΣ ΟΙΝΟΥΝΤΟΣ» και το χωριό με το όνομα «Αράχοβα» εκ νέου συνενώνεται διοικητικά μαζί με τους οικισμούς Βρέσθενα, Βαμβακού, Μεγάλη Βρύση και Βαρβίτσα. Το 1914 με την διάλυση των παραπάνω διευρυμένων δήμων, αποκτά την αυτονομία του ως «ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΡΑΧΩΒΗΣ».


Πηγές:
(1) Φραντζής Β, 442
(2) Κ.Μ. Πίτσιος (1948), Καρυαι (Αράχοβα) Λακεδαίμονος, Ιστορική Λαογραφική Μελέτη

Προηγούμενο: Ρωμαϊκή-Βυζαντινή Περίοδος
Επόμενο: Μεσοπόλεμος